Rekompensaty sektorowe EU ETS – czym są i kto może z nich skorzystać?

Czym są rekompensaty sektorowe?

Rekompensaty sektorowe są formą pomocy publicznej mającą na celu częściowe wyrównanie kosztów pośrednich emisji gazów cieplarnianych zawartych w cenie energii elektrycznej. Kosztów, które często nie są w ogóle ponoszone przez podmioty prowadzące działalność produkcyjną na terenie Unii Europejskiej.

Kluczowe jest zrozumienie, że uprawnieni do rekompensat nie otrzymują zwrotu kosztów emisji z własnych instalacji. Rekompensaty dotyczą wyłącznie kosztów pośrednich, czyli tych kosztów, które zostały poniesione przez wytwórców energii elektrycznej i następnie zostały uwzględnione w cenie energii sprzedawanej odbiorcom.

Mechanizm związany z rekompensatami funkcjonuje według następującego schematu:

1. część wytwórców energii elektrycznej musi kupić uprawnienia do emisji CO₂
2. koszt tych uprawnień do emisji zwiększa koszt produkcji energii
3. wyższy koszt produkcji powoduje wzrost cen energii elektrycznej
4. przedsiębiorstwa energochłonne ponoszą wyższe koszty zakupu energii
5. państwo polskie częściowo rekompensuje te koszty tj. koszty emisji poniesione pośredni w ramach nabycia energii elektrycznej.

Głównym celem mechanizmu rekompensat sektorowych jest ochrona konkurencyjności polskiego przemysłu.

Podstawy prawne systemu rekompensat w Polsce

Najważniejszym aktem prawnym w zakresie obejmującym rekompensaty sektorowe jest:

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych.

Ustawa określa:

• zasady przyznawania rekompensat,
• podmioty uprawnione do pomocy,
• sposób obliczania rekompensat,
• procedurę składania wniosków,
• zadania Prezesa URE,
• zasady kontroli beneficjentów,
• przesłanki zwrotu pomocy.

Kto może otrzymać rekompensaty sektorowe? Katalog beneficjentów, warunki uzyskania wsparcia oraz procedura przed Prezesem URE

Jednym z najczęściej pojawiających się pytań wśród przedsiębiorców jest kwestia ustalenia, kto faktycznie może ubiegać się o rekompensaty sektorowe. Wbrew powszechnemu przekonaniu nie każdy przedsiębiorca ponoszący wysokie koszty energii elektrycznej może skorzystać z systemu wsparcia.

O rekompensaty mogą ubiegać się podmioty posiadające tytuł prawny i eksploatujące instalację w sektorze lub podsektorze wymienionym w Załączniku nr 1 do ustawy o rekompensatach. Lista ta aktualnie przedstawia się następująco:

Lp.	Kod PKD 2007 / PKWiU 2015	Opis
1	14.11	Produkcja odzieży skórzanej
2	24.42	Produkcja aluminium
3	20.13	Produkcja pozostałych podstawowych chemikaliów nieorganicznych
4	24.43	Produkcja ołowiu, cynku i cyny
5	17.11	Produkcja masy włóknistej
6	17.12	Produkcja papieru i tektury
7	24.10	Produkcja surówki żelazostopów, żeliwa i stali oraz wyrobów hutniczych
8	19.20	Wytwarzanie i przetwarzanie produktów rafinacji ropy naftowej
9	24.44	Produkcja miedzi
10	24.45	Produkcja pozostałych metali nieżelaznych
11	20.16.40.15	Glikole polietylenowe oraz pozostałe alkohole polieterowe, w formach podstawowych
12	24.51	Wszystkie kategorie produktu w sektorze odlewnictwa żeliwa
13		Następujące podsektory w ramach sektora włókna szklanego (23.14):
	23.14.12.2023.14.12.40	Maty z włókna szklanego Woale z włókna szklanego
14		Następujące podsektory w ramach sektora gazów przemysłowych (20.11):
	20.11.11.5020.11.12.90	WodórNieorganiczne związki tlenowe niemetali

W odniesieniu do roku 2026, a być może i do 2025 r. (stan wiedzy na 18.06.2026 r.) lista podmiotów uprawnionych do otrzymania rekompensat energochłonnych zostanie rozszerzona o następujące branże

Lp.	Kod	Opis
1	07.29	Górnictwo pozostałych rud metali nieżelaznych
2	07.10	Górnictwo rud żelaza
3	10.41	Produkcja olejów i pozostałych tłuszczów płynnych
4	11.06	Produkcja słodu
5	13.10	Przygotowanie i przędzenie włókien tekstylnych
6	13.95	Produkcja włóknin i wyrobów wykonanych z włóknin, z wyłączeniem odzieży
7	16.21	Produkcja arkuszy fornirowych i płyt wykonanych na bazie drewna
8	20.12	Produkcja barwników i pigmentów
9	20.14	Produkcja pozostałych podstawowych chemikaliów organicznych
10	20.15	Produkcja nawozów i związków azotowych
11	20.16	Produkcja tworzyw sztucznych w formach podstawowych
12	20.17	Produkcja kauczuku syntetycznego w formach podstawowych
13	20.60	Produkcja włókien chemicznych
14	23.11	Produkcja szkła płaskiego
15	23.13	Produkcja szkła gospodarczego
16	23.14	Produkcja włókien szklanych
17	23.31	Produkcja ceramicznych kafli i płytek
18	24.31	Produkcja prętów ciągnionych na zimno
19	24.34	Produkcja drutu
20	27.20	Produkcja baterii i akumulatorów
21	20.59.56.70	Mieszane alkilobenzeny, mieszane alkilonaftaleny, z wyłączeniem objętych HS 2707 lub 2902
22	23.99.19.10	Wełna żużlowa, wełna skalna i podobne wełny mineralne (z wyłączeniem wełny szklanej), włącznie z ich mieszaninami, luzem, w arkuszach lub w belach

Jaki z powyższych podmiotów może się starać o pozyskanie rekompensat?

O przyznanie rekompensat sektorowych może się ubiegać przedsiębiorstwo energochłonne, które:

1. posiada tytuł prawny do instalacji i eksploatuje tę instalację;
2. posiada wdrożony:
   1. system zarządzania środowiskowego EMAS lub
   2. system zarządzania środowiskowego ISO 14001 lub
   3. system zarządzania energią ISO 50001;
3. nie jest przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji;
4. nie zalega z zapłatą podatków stanowiących dochód budżetu państwa – chyba, że jest zawarty układ w tym zakresie;
5. nie zalega z zapłatą należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – chyba, że jest zawarty układ w tym zakresie;

Jak wylicza się rekompensaty sektorowe?

Aktualnie ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych przewiduje trzy wzory obejmujące rekompensaty sektorowe. Dla każdego przedsiębiorstwa w zakresie danego produktu zastosowanie znajduje tylko jeden wzór. W każdym przypadku bierze się pod uwagę wartość uprawnień do emisji za rok, za który przyznawane są rekompensaty.

Pierwszy wzór opiera się na wielkości rocznej produkcji produktu zaliczanego do danego sektora energochłonnego oraz powiązanego z nim wskaźnika efektywności zużycia energii elektrycznej o ile taki wskaźnik został określony w ustawie.

Drugi wzór zamiast sztywnej wartości wskaźnika efektywności energetycznej z ustawy – wykorzystuje wskaźnik efektywności zużycia energii elektrycznej wyliczany każdorazowo w sposób indywidualny dla danego produktu, w sytuacji gdy dla produktu określony został wskaźnik emisyjności zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Komisji (UE) 2021/447. W takim przypadku dla wyliczenia wspomnianego wskaźnika niezbędne jest również ustalenie stosunku odpowiednich emisji pośrednich określonych dla każdego produktu do sumy wszystkich emisji pośrednich i bezpośrednich – co jest procesem szczególnie skomplikowanym wymagającym ustalenia wszelkiego rodzaju emisji w łańcuchu produkcyjnym.

Trzeci wzór ma zastosowanie w sytuacji, gdy zarówno ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych, jak i rozporządzenie Komisji (UE) 2021/447 nie przewidują wskaźników dla produktu. W takiej sytuacji wielkość rekompensat ustala się w oparciu o sztywny wskaźnik zużycia rezerwowej energii elektrycznej oraz wielkości zużycia energii elektrycznej dla potrzeb wytworzenia produktu. 

Powyższe pokazuje, że sposób wyliczenia rekompensat sektorowych jest różny. Względnie rozsądne zapisy wzorów 1 i 3 – pozwalają na relatywnie szybkie wyliczenie korzyści i sporządzenie wniosku. Pechowcy zmuszeni do skorzystania z wzoru 2 muszą wykazać się ogromną cierpliwością i skrupulatnością w dokumentowaniu poszczególnych zmiennych.

Od wartości wyliczonych rekompensat niezależnie od zastosowanego wzoru odlicza się wartość hipotetycznej rekompensaty wyliczonej wg. wzoru trzeciego dla ilości energii elektrycznej w wysokości 1 GWh.

Jaka jest wysokość możliwych rekompensat sektorowych?

Praktyka pokazuje, że starając się o rekompensaty sektorowe można zyskać między ok. 80 a 135 tys. Złotych za każdą zużytą megawatogodzinę w procesie produkcyjnym. Tu trzeba mieć na względzie, że ilości energii elektrycznej zużyte poza procesem produkcyjnym danego produktu nie są uwzględniane. Oznacza to, że starając się o rekompensaty sektorowe nie uzyskamy rekompensaty w odniesieniu do globalnego zużycia energii elektrycznej przez przedsiębiorstwo, a jedynie w zakresie który odnosi się do faktycznego łańcucha produkcyjnego danego produktu.

Czy jest możliwość zwiększenia rekompensat sektorowych lub uzyskania zaliczki?

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych przewiduje mechanizm zwiększenia i obniżenia rekompensat. Rekompensaty sektorowe obniżane są proporcjonalnie w sytuacji, gdy wartość wniosków wszystkich chętnych podmiotów przewyższa pulę środków dostępnych na rekompensaty.

Rekompensaty mogą również ulegać podwyższeniu dla podmiotów, których 1,5% jednostkowej wartości dodanej brutto jest mniejsza niż 1/3 przyznawanych rekompensat. W takiej sytuacji różnica pomiędzy 2 i pierwszą wartością stanowi dodatkowe zwiększenie rekompensat.

Rekompensaty sektorowe wypłacane są do 21 listopada danego roku za rok poprzedni. Istnieje możliwość uzyskania zaliczki na poczet rekompensaty sektorowej. Zaliczka jest możliwa dla podmiotów, które dostały już rekompensaty za poprzedni rok i wynosi ok. 60% rekompensaty udzielonej za rok poprzedni i jest wypłacana w okresie maja/czerwca roku złożenia wniosku.

Reinwestowanie rekompensat sektorowych

Uzyskanie rekompensat sektorowych wiąże się z obowiązkiem dużych przedsiębiorstw do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Obowiązek ten może zostać zrealizowany poprzez (do wyboru tylko jedno):

1. realizację przedsięwzięć efektywności energetycznej wynikających z audytu energetycznego przedsiębiorstwa dla których okres zwrotu nie przekracza 3 lat albo;
2. zużycie w roku kalendarzowym co najmniej 30% energii elektrycznej ze źródeł nieemisyjnych (czego można dokonać nabywając gwarancje pochodzenia) albo;
3. poniesienie nakładów finansowych w wysokości co najmniej 50% uzyskanych rekompensat na przedsięwzięcia mające na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. 

Wniosek o przyznanie rekompensat sektorowych

Wniosek o przyznanie rekompensat sektorowych zdaje się być prostym dokumentem – liczy ledwie 4 strony, które sprowadzają się do wskazania kilku danych. Sytuacja z wnioskiem komplikuje się w dwóch aspektach. Wyliczenia i udokumentowania danych z wniosku. W praktyce aby przygotować kompletny wniosek o przyznanie rekompensat sektorowych niezbędnym jest:

1. dokonanie bilansu energetycznego w zakresie produkowanego produktu;
2. dokonanie bilansu produkcyjnego w zakresie produktu objętego rekompensatami;
3. pozyskanie pewnych danych pomiarowych – w zakresie ilości energii elektrycznej, ilości produktu, ilości substratów do produktu itp.
4. oszacowanie danych w zakresie w którym nie występują pewne wartości;
5. przygotowanie metodyk zbierania i obliczania danych;
6. zebranie licznych załączników – poczynając o niezbędnych zaświadczeń o niezaleganiu, kończąc na dokumentach produkcyjnych;
7. pozyskanie opinii weryfikatora;

Liczba załączników do wniosku potrafi przekraczać 30 pozycji, z których część stanowią dokumenty liczące często po kilkanaście- a nawet kilkaset stron.

Sam wniosek jest również bardzo sformalizowany – musi być sporządzony zarówno w formie pisemnej i elektronicznej, co również stanowi pewne wyznanie organizacyjne.

Postępowanie o przyznanie rekompensat sektorowych

Postępowanie o przyznanie rekompensat sektorowych to postępowanie administracyjne, prowadzone przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, charakteryzujące się dużym formalizmem. Tak jak wspomniano wyżej wniosek o przyznanie rekompensat sektorowych musi być składany jednocześnie w dwóch formach – pisemnej i elektronicznej. W toku postępowania mogą pojawiać się wezwania do wyjaśnień lub korekty wniosku.

Pozyskanie rekompensat sektorowych wymaga specjalistycznej wiedzy

Uzyskanie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych jest procesem znacznie bardziej skomplikowanym niż samo złożenie wniosku do Prezesa URE. Prawidłowe ustalenie prawa do wsparcia wymaga analizy działalności przedsiębiorstwa, kwalifikacji produktów do odpowiednich sektorów, weryfikacji danych produkcyjnych i energetycznych oraz zastosowania szczegółowych zasad wynikających z ustawy, wytycznych Komisji Europejskiej i przepisów dotyczących pomocy publicznej.

Nawet niewielkie błędy w dokumentacji lub sposobie kalkulacji mogą skutkować obniżeniem wysokości rekompensaty albo odmową jej przyznania.

Radca prawny Mateusz Sieniawski oferuje kompleksowe doradztwo prawne w zakresie rekompensat sektorowych – od weryfikacji możliwości uzyskania wsparcia, przez wsparcie w przygotowaniu dokumentacji i reprezentację przed Prezesem URE, aż po pomoc w przypadku kontroli lub sporów dotyczących wysokości przyznanej rekompensaty. Dzięki połączeniu wiedzy prawnej i doświadczenia w sektorze energetycznym przedsiębiorcy mogą skutecznie przejść przez skomplikowaną procedurę i wykorzystać wszystkie możliwości przewidziane przez obowiązujące przepisy.